Thiết kế phòng đọc sách tại nhà: từ bộ sách đến chỗ ngồi

Một phòng đọc sách dễ dùng thường bắt đầu từ những câu hỏi rất đời thường: nhà đang có bao nhiêu sách, ai ngồi đọc, đọc vào lúc nào và những cuốn đang đọc dở sẽ được đặt ở đâu? Nếu chỉ chọn tủ đẹp rồi kê thêm ghế, căn phòng có thể đầy đồ nhưng vẫn thiếu một chỗ ngồi thoải mái.

Khi thiết kế phòng đọc sách tại nhà, nên chốt nhu cầu lưu trữ và cách sử dụng trước màu gỗ hay kiểu đèn. Bài viết này giúp bạn chuẩn bị một bản yêu cầu thiết kế cho phòng đọc riêng hoặc khu đọc chung của gia đình. Các tình huống minh họa là ví dụ để trao đổi phương án, không phải công trình hay thông số thi công đã được khảo sát.

Nên làm phòng đọc riêng hay một góc đọc trong nhà?

Phòng riêng phù hợp khi nhiều thành viên cần đọc cùng lúc, bộ sưu tập sách khá lớn hoặc bạn cần tách hoạt động đọc khỏi tivi và sinh hoạt chung. Lợi thế của nó là dễ sắp xếp sách, chỗ ngồi và ánh sáng theo một mục đích rõ ràng. Đổi lại, gia đình phải dành diện tích, thời gian vệ sinh và ngân sách cho một không gian riêng.

Nếu bạn thường chỉ đọc một lúc ngắn vào buổi tối, một ghế đơn và kệ sách gần khu sinh hoạt có thể thực tế hơn. Hãy thử duy trì góc đọc trước khi quyết định cải tạo cả phòng. Một căn phòng nhiều sách nhưng hiếm khi được sử dụng chưa chắc tốt hơn một góc nhỏ nằm đúng thói quen.

Góc dưới thang cũng có thể dùng để đọc nếu đủ điều kiện hiện trạng, nhưng phải kiểm tra chiều cao, ánh sáng và lối đi. Không đặt ghế hoặc đèn vào đường lên xuống. Nếu nhu cầu của bạn chủ yếu là đọc trước khi ngủ, có thể tham khảo riêng cách kết hợp góc đọc với phòng ngủ; đó là một bài toán khác với phòng đọc chung cho gia đình.

Kiểm kê sách trước khi đặt đóng tủ

Đo những nhóm sách thực sự đang có

Không cần lập danh mục từng tựa sách ngay từ đầu. Bạn có thể chia thành sách khổ thông dụng, sách lớn, truyện trẻ em, album và tài liệu. Với mỗi nhóm, chụp một ảnh và đo một vài cuốn đại diện. Ghi lại cuốn cao nhất, sâu nhất và nhóm thường được lấy ra đọc. Những dữ liệu này hữu ích hơn yêu cầu chung chung “làm tủ thật nhiều ngăn”.

Tiếp theo, đo tổng chiều dài hàng sách đang xếp trên các kệ. Nếu sách đang nằm trong thùng, hãy xếp thử thành từng hàng trước khi đo. Đây là số liệu hiện trạng của gia đình, không phải phép tính tải trọng. Đừng quy đổi số mét sách thành khả năng chịu lực của tủ nếu chưa có thiết kế và thông tin vật liệu phù hợp.

Dành chỗ cho sách mới và sách đang đọc

Khoảng dự phòng nên dựa vào cách bạn mua và giữ sách. Người thường đổi sách có nhu cầu khác người sưu tầm lâu dài. Thay vì mặc định một tỷ lệ tăng trưởng, hãy ghi số sách bổ sung trong thời gian gần đây và lượng sách dự kiến giữ lại. Bạn cũng có thể dành một khoang điều chỉnh được, thay vì đóng cứng toàn bộ chiều cao ngăn.

Một khay hoặc ngăn riêng cho sách đang đọc giúp hạn chế việc để sách trên ghế, bậu cửa và mặt bàn. Khu này nên ở gần chỗ ngồi chính. Khi kết thúc buổi đọc, bạn chỉ cần cất về đúng một vị trí, không phải sắp xếp lại cả tủ.

Bố trí phòng theo đường đi từ cửa đến chỗ ngồi

Trên mặt bằng, đánh dấu cửa ra vào, cửa sổ, ổ cắm, điều hòa và các vị trí cần tiếp cận để bảo trì. Sau đó mới đặt tủ và bàn ghế. Đường từ cửa đến ghế đọc cần rõ, không bị ngăn kéo, cánh tủ hoặc chân đèn cắt ngang khi sử dụng.

Ví dụ, một gia đình có hai người cùng đọc có thể cần một bàn chung và một ghế thư giãn, thay vì hai ghế bành lớn. Nếu một người thường ghi chú còn người kia đọc truyện, hai kiểu chỗ ngồi sẽ giải quyết tốt hơn một bộ nội thất đồng dạng. Đây là lựa chọn theo hoạt động, không phải công thức áp dụng cho mọi diện tích.

Hãy kiểm tra cả trạng thái đang dùng: ghế kéo ra, cửa tủ mở, người đứng chọn sách và người khác đi qua. Một mặt bằng nhìn gọn khi tất cả đóng lại vẫn có thể bị chật lúc sinh hoạt. Dùng băng giấy đánh dấu kích thước đồ trên sàn là cách thử đơn giản trước khi chốt sản xuất.

Chọn tủ sách theo cách lấy, cất và chăm sóc

Đợt kệ cần phù hợp với nhóm sách

Ngăn quá cao làm lãng phí khoảng chứa; ngăn quá thấp khiến sách phải nằm ngang hoặc nghiêng. Có thể kết hợp vài khoang cố định với đợt điều chỉnh, tùy cấu tạo tủ. Với sách lớn hoặc nặng, cần trao đổi riêng về chiều dài nhịp kệ, vật liệu, liên kết và tải cho phép. Không chọn độ dày ván chỉ bằng một ảnh mẫu.

Hướng dẫn lưu trữ sách của Library of Congress khuyến nghị xếp những cuốn có kích thước tương tự cạnh nhau để được hỗ trợ, giữ sách đứng thẳng và không nghiêng đổ. Sách khổ lớn có thể cần cách đặt khác để được đỡ đầy đủ. Đây là nguyên tắc bảo quản sách, không phải bản tính kết cấu cho tủ của một công trình.

Cánh kín và ngăn mở có vai trò khác nhau

Ngăn mở tiện cho sách dùng thường xuyên, nhưng bạn phải lau bụi đều hơn. Cánh kín giúp che bớt đồ và giảm việc sách tiếp xúc trực tiếp với bụi; bản thân cánh kính không tự bảo đảm điều kiện bảo quản. Hãy tính cả thao tác mở cánh, lau mặt trong và khả năng nhìn thấy tên sách.

Ảnh tủ đẹp thường có nhiều ô dành cho bình, cây và vật trang trí. Khi đặt thiết kế, cần tách rõ dung tích chứa sách thực với phần trưng bày. Một tủ nhiều khoảng rỗng có thể hợp gu nhưng không đủ cho bộ sách hiện có. Bạn có thể xem các cách tổ chức tủ sách trong nội thất để trao đổi kiểu dáng, rồi đối chiếu lại vật liệu và cấu hình cụ thể trước khi đặt hàng.

Ghế đọc và bàn ghi chú phải được thử cùng nhau

Đừng chọn ghế chỉ vì nó xuất hiện đẹp cạnh tủ. Hãy ngồi thử với tư thế bạn thường đọc: cầm sách trên tay, đặt sách trên bàn, ghi chú hoặc dùng máy đọc sách. Kiểm tra chân có điểm tựa ổn định, tay có chỗ nghỉ và bạn có đứng dậy dễ không. Cảm nhận này tùy người; một mẫu ghế không thể được coi là phù hợp cho tất cả thành viên.

Nếu thường đọc sách lớn hoặc ghi chép lâu, bàn làm việc có thể phù hợp hơn bàn phụ thấp. Khi chọn bàn, thử đặt sách đang mở, sổ và đèn lên mặt bàn. Phần còn lại phải đủ cho thao tác của bạn. Ghế cũng cần kéo vào gọn mà không va vào tủ hoặc chặn cửa.

Bàn phụ cạnh ghế bành nên phục vụ vài món đang dùng. Nếu có đồ uống, tránh đặt sát chồng sách hoặc phía trên thiết bị điện. Dây đèn và dây sạc cần đi về ổ cắm mà không băng ngang đường đi. Những chi tiết nhỏ này quyết định góc đọc có giữ được sự gọn gàng sau một tuần sử dụng hay không.

Thiết kế ánh sáng cho trang sách, không chỉ cho ảnh chụp

Phòng đọc cần ánh sáng để đi lại và ánh sáng cho việc đọc. Hai nhiệm vụ này có thể do các nguồn khác nhau đảm nhận. Đèn trong tủ giúp tìm sách hoặc làm rõ bố cục, nhưng không nên mặc định rằng nó đủ sáng cho trang giấy ở vị trí ngồi.

Khi thử đèn, đặt đúng cuốn sách, đúng ghế và đúng hướng ngồi dự kiến. Quan sát bóng của đầu, tay và gáy sách trên trang. Với giấy bóng, đổi hướng chiếu để tránh vùng phản sáng làm bạn phải nghiêng người. Đèn điều chỉnh được giúp việc thử thuận tiện hơn, nhưng khả năng điều chỉnh vẫn cần phù hợp với vị trí ổ cắm và chỗ đặt thực tế.

Ban ngày, rèm hoặc giải pháp che nắng giúp kiểm soát ánh sáng từ cửa sổ. Không kê cả bộ sách vào vùng nắng chiếu trực tiếp chỉ vì đó là góc ảnh đẹp. Buổi tối, thử riêng từng nhóm đèn rồi thử cùng nhau. Nếu người khác đang đọc ở bàn chung, đèn của họ không nên chiếu thẳng vào mắt người ngồi đối diện.

Giữ sách tránh nắng gắt, ẩm và những vị trí khó chăm sóc

Library of Congress nhấn mạnh môi trường lưu trữ ổn định, sạch, hạn chế ánh sáng trực tiếp hoặc quá mạnh, cùng việc vệ sinh định kỳ. Với nhà ở, hãy bắt đầu bằng các việc có thể kiểm tra: tường có dấu ẩm không, gần đó có đường ống hoặc điểm rò nước không, sách có bị nắng chiếu vào mỗi chiều không?

Không lấy một tên vật liệu như “chống ẩm” để thay cho việc xử lý nguồn nước. Nếu tường đang ẩm, cần tìm nguyên nhân và xử lý trước khi che bằng tủ. Khi thiết kế tủ lớn, cũng nên có phương án kiểm tra các khu vực phía sau hoặc bên cạnh theo hiện trạng, thay vì đóng kín mọi điểm tiếp cận.

Cây và đồ trang trí có thể làm phòng dễ chịu hơn, nhưng nên được đặt sao cho việc tưới không làm ướt sách, ván kệ hoặc ổ điện. Không phun dung dịch vệ sinh trực tiếp lên hàng sách. Với sách quý, sách mốc hoặc hư hỏng, nên hỏi người có chuyên môn bảo quản thay vì áp dụng mẹo xử lý chung cho toàn bộ bộ sưu tập.

Chốt vật liệu và cấu tạo trước phần trang trí

Gỗ sáng, gỗ trầm, bề mặt sơn hay vật liệu phủ đều có thể tạo phòng đọc đẹp nếu dùng đúng bối cảnh. Hãy xem mẫu dưới ánh sáng gần với phòng thật, đặt cạnh màu tường, sàn và vải ghế. Một mẫu vân nổi bật riêng lẻ có thể trở nên rối khi phủ lên toàn bộ hệ tủ.

Phần quan trọng cần hỏi nhà cung cấp là mã vật liệu, cấu tạo thùng và đợt, hoàn thiện cạnh, phụ kiện, phương án cố định và điều kiện sử dụng. Tủ cao hoặc hệ chứa nhiều sách cần được người phụ trách kỹ thuật kiểm tra theo tường, sàn và tải thực. Không tự khoan neo vào vị trí chưa biết đường điện nước hoặc kết cấu phía sau.

Trong gia đình có trẻ nhỏ, sách thường dùng nên nằm ở vị trí trẻ có thể tiếp cận phù hợp. Không dùng ghế có bánh xe làm thang lấy sách. Các giải pháp tiếp cận khoang cao phải được chọn theo điều kiện sử dụng và hướng dẫn của sản phẩm, thay vì thêm một chiếc thang trang trí cho giống ảnh tham khảo.

Bản brief phòng đọc nên có những gì?

Bạn có thể gửi cho đơn vị thiết kế một tài liệu ngắn gồm các thông tin dưới đây. Không cần mô tả bằng thuật ngữ chuyên môn; ảnh hiện trạng và những vấn đề cụ thể thường giúp cuộc trao đổi rõ hơn.

• Người sử dụng, thời điểm đọc và số người thường có mặt cùng lúc.
• Nhóm sách, kích thước đại diện, chiều dài hàng sách hiện có và nhu cầu bổ sung.
• Ảnh phòng từ cửa vào, các phía tường, cửa sổ và vị trí kỹ thuật cần giữ.
• Đồ muốn dùng lại: bàn, ghế, đèn, tủ hoặc thiết bị đọc.
• Các hoạt động ngoài đọc: ghi chú, học nhóm, làm việc hoặc nghe sách nói.
• Điều cần tránh như nắng lên sách, dây điện lộ, thiếu yên tĩnh hoặc khó lau bụi.
• Phạm vi ngân sách và thứ tự ưu tiên giữa phần cố định với đồ rời.

Nếu phòng đọc nằm trong căn hộ đang hoàn thiện, hãy đưa nó vào hồ sơ chung để vị trí tủ, điện, rèm và lối đi được phối hợp ngay từ đầu. Bạn có thể trao đổi về phạm vi thiết kế và thi công nội thất chung cư trước khi chốt riêng từng hạng mục. Cách này giúp xác định phần việc của phòng đọc trong tổng thể căn hộ, thay vì chọn đồ xong mới tìm cách lắp vào.

Nghiệm thu bằng một buổi đọc thử

Khi nhận phòng, thử lấy vài cuốn ở những khoang khác nhau, ngồi xuống, bật đèn và đọc một đoạn. Sau đó đứng dậy cất sách, kéo ghế, mở cánh tủ và đi ra cửa. Hãy kiểm tra cả việc vệ sinh mặt kệ và tiếp cận ổ cắm. Nếu phải di chuyển nhiều món đồ chỉ để làm một thao tác thường ngày, cần trao đổi điều chỉnh sớm.

Đối chiếu bản vẽ, mã vật liệu và phụ kiện đã thống nhất; ghi lại những điểm chưa phù hợp cùng vị trí cụ thể. Với kết cấu, liên kết và tải kệ, yêu cầu người phụ trách xác nhận theo hồ sơ thay vì thử chất thật nhiều sách để tự kiểm tra. Một phòng đọc tốt không cần đầy ngay ngày đầu. Nó cần giúp bạn chọn sách, ngồi đọc và cất lại một cách tự nhiên, đồng thời còn khả năng thay đổi khi thói quen của gia đình đổi khác.